Borsa İstanbul'da Endeksler

Hepimiz illaki BIST30, BIST100, GIDA gibi endeksleri duymuşuzdur.Endeksler Borsada belli bir sektöre, belli bir fiyata veya belli bir piyasa değerine göre hisse senetlerinin performansını ölçmemize yarayan kümelerdir diyebiliriz. Borsamızda çok sayıda endeksin bulunmasıyla beraber sizlere en çok tercih edilen ve bilinen endeksleri anlatacağım. Gelin şimdi borsamızdaki endeksleri tanıyalım.

BIST100 Endeksi Nedir?

BIST100 borsada işlem gören piyasa değeri ve işlem hacmi bakımından en yüksek yüz şirketi ifade eder. Yatırımcılar genelde borsanın genel seyrini takip ve analiz etmek için bu endeksi kullanırlar. Hatırlarsanız borsada hisselerin kodları vardı, aynı şekilde endekslerin de kodları mevcuttur. BIST100 endeksinin kodu ise XU100’dür.

BIST30 Endeksi Nedir?

BIST30, piyasa değeri ve işlem hacmi bakımından en yüksek otuz şirketi ifade eder. Yatırımcılar genelde büyük şirketlerin performanslarını ölçmek için BIST30 endeksini dikkate alırlar. BIST30 endeksinin kodu ise XU30’dur.

Bankacılık Endeksi Nedir?

Yatırımcılar Bankacılık sektöründeki hisselerin genel performansını ölçüp analiz etmek için bu endeksi kullanırlar. Bankacılık endeksinin kodu ise XBANK’dır.Örnek: Akbank, Garanti, İş Bankası.

Gıda Endeksi Nedir?

Yatırımcılar Gıda sektöründeki hisselerin performansını ölçüp analiz etmek için bu endeksi kullanırlar. Gıda endeksinin kodu ise XGIDA’dır.Örnek: Göknur Gıda, Eksun Gıda, Dardanel, Kayseri Şeker.

Halka Arz Endeksi Nedir?

Borsamızda yeni sayılabilecek endekslerden birisi olan halka arz endeksi adından da anlaşılacağı üzere yeni halka arz olan şirketlerin fiyat ve hacim performanslarına göre belirlenen bir endekstir. Halka Arz endeksinin kodu ise XHARZ’dır.Örnek: Izdemir Enerji, Adra Gayrimenkul, Ebebek.

Sınai Endeksi Nedir?

Yatırımcılar Sanayi sektöründeki hisselerin performansını ölçüp analiz etmek için bu endeksi kullanırlar. Sınai endeksinin kodu ise XUSIN’dır.Örnek: Ereğli Demir Çelik, Astor Enerji, Bosch Fren.

Elektrik Endeksi Nedir?

Yatırımcılar elektrik ve enerji sektöründeki hisselerin genel performansını ölçüp analiz etmek için bu endeksi kullanırlar. Elektrik endeksinin kodu ise XELKT’dir.Örnek: Aksa Enerji, Zorlu Enerji, Odaş Elektrik.

Dikkat!

Bazı şirketler adından tahmin ettiğimiz endekste bulunmayabiliyor. Örneğin Astor Enerji şirketi XELKT endeksinde değil, XUSIN’da bulunuyor.

Ulaştırma Endeksi Nedir?

Yatırımcılar ulaştırma sektöründeki hisselerin genel performansını ölçüp analiz etmek için bu endeksi kullanırlar. Ulaştırma endeksinin kodu ise XULAS’dır.Örnek: Türk Hava Yolları, Pegasus Hava Yolları, Gürsel Taşımacılık.

Teknoloji Endeksi Nedir?

Yatırımcılar teknoloji sektöründeki hisselerin genel performansını ölçüp analiz etmek için bu endeksi kullanırlar. teknoloji endeksinin kodu ise XUTEK’dir.Örnek: Logo Yazılım, Aselsan, Matriks Bilgi Dağıtım.

Borsa İstanbulda Pazarlar

Hisse senedi piyasasında şirketler Borsa İstanbul tarafınca belirlenmiş olan kriterlere göre ayrıştırılmış pazarlarda işlem görmektedirler.Borsamızda, Yıldız Pazar, Ana Pazar, Alt Pazar, Yakın İzleme Pazarı (YİP), Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı (YFÜP), Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı (NYİP) ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu (POİP) olmak üzere 7 Pazar vardır. Yatırım yaptığımız şirketin yani hisse senedinin hangi pazarda olduğu bizim için oldukça önemlidir. Bu yüzden borsadaki pazarları iyi anlamanız gerekmektedir. Şimdi bu pazarları tek tek inceleyelim.

Yıldız Pazar

Yıldız Pazar, Borsaya ilk girişinde şirketin halka arz edilen paylarının piyasa değeri 300 milyon TL ve üzeri olan payların işlem göreceği Pazardır.

Ana Pazar

Ana Pazar, Borsaya ilk girişinde şirketin halka arz edilen paylarının piyasa değeri 75 milyon TL ile 300 milyon TL olan payların işlem göreceği Pazardır.

Alt Pazar

Alt Pazar, Borsaya ilk girişinde şirketin halka arz edilen paylarının piyasa değeri 45 milyon TL ile 75 milyon TL olan payların işlem göreceği Pazardır.

Yakın İzleme Pazarı (YİP)

Yönergeye göre Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazardan çıkarılan şirketlerin bulunduğu pazardır. Bu pazarda bulunan bir şirkete yatırım yapmak riskli olabilir.

Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı (YFÜP)

Borsa yatırım fonu katılma belgeleri, varantlar, sertifikalar, sahipliğe dayalı kira sertifikaları, gayrimenkul sertifikaları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarının işlem görebildiği pazardır. Bu pazarda hisse senetleri (paylar) bulunmadığından bizi pek ilgilendirmiyor.

Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı (NYİP):

Halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcılara satılmak üzere ihraç edilen ortaklık paylarının ve Yönetim Kurulu’nca uygun görülen diğer sermaye piyasası araçlarının yalnızca nitelikli yatırımcılar arasında işlem görebilmesini sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Nitelikli yatırımcı statüsünde olmayanlar bu pazarda işlem yapamaz. Biz nitelikli yatırımcı olmadığımız için bu Pazar da bizi pek ilgilendirmiyor.

Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP)

Halka açık statüde olup, payları Borsada işlem görmeyen şirketlerden, Borsa tarafından bu Platformda işlem görmesine karar verilenlerin payları piyasa öncesi işlem platformunda işlem görebileceği pazardır. Bu pazardaki şirketlere yatırım yapmak mümkündür ama bu ateşle oynamak gibi çok yüksek risk içerir.

Kap Nedir?

Açılımı kamuyu aydınlatma platformu olan KAP merkezi kayıt kuruluşu tarafından geliştirilmiştir. Yatırımcılar yatırım yaptıkları şirketlerle ilgili bilanço, yeni iş ilişkileri gibi haberleri KAP’dan takip ederler. KAP sizin bilgi konusunda başkalarına ihtiyaç duymamanızı sağlayan çok güzel bir platformdur. Telefonunuza mobil uygulamasını indirerek veya WEB üzerinden sayfaya ulaşabilirsiniz. KAP’da takip ettiğiniz şirketlerinizi favorilere ekleyebilir böylece o şirkette gelişen yeni iş ilişkileri, temettü haberleri, sermaye arttırımı haberleri gibi haberleri doğrudan ve en hızlı şekilde edinebilirsiniz. Ayrıca merak ettiğiniz veya yatırım yaptığınız bir şirketin genel anlamda ne iş yaptığını ve yaptığı iş alanlarını faaliyet raporu üzerinden inceleyebilirsiniz. Bu raporu yine KAP üzerinden şirketinizi seçerek ulaşabilirsiniz. Bu rapor yatırımlarda size ciddi anlamda ışık tutabilmektedir. Sonuç olarak KAP’ın mobil uygulaması her yatırımcının telefonunda kesinlikle olmalıdır ve hisselerinin takibini doğrudan buradan yapmalıdır.

Şirketlere(hisselere) Uygulanan Tedbirler

Borsa ile Halka Arzlar sayesinde tanışan yatırımcıların yeni görmeye başladığı fakat Borsa da uzun süredir olan ve gerekli görüldüğünde uygulanan tedbirler vardır. Her ne kadar çoğu kişi bunlara yasak diyor olsa da ben tedbir demeyi tercih ediyorum. Bunun nedeni bu tedbirlerin SPK tarafından yatırımcıyı korumak için uygulanıyor olmasıdır. Evet biliyorum bana SPK bizi mi düşünecek diyor olabilirsiniz ama bir anlamda bu tedbirleri uygularken düşünüyor olabilir çünkü bu tedbirler piyasanın doğru ve sağlıklı bir şekilde işlemesini sağlamak için uygulanır.Gelin şimdi SPK tarafından uygulanan tedbirlere bir göz atalım.

Brüt Takas

Brüt Takas, satın alınan bir hisse senedinin aynı gün içerisinde satılamamasıdır. Yatırımcı Brüt Takas uygulanan bir şirketin hissesini alırsa, bu hisseyi en erken ertesi gün satabilmektedir. Bunun tedbirin uygulanmasının sebebi hisse senedinde günlük al sat yapan traderların veya kurumların oluşturduğu sağlıksız fiyat hareketinin önüne geçmektedir. Brüt Takas uygulamasına tabi olan hisse senetlerinin güncel listesi, Borsa İstanbul’un internet sitesinde yer almaktadır.

Devre Kesici

Devre kesici, borsada alım-satımı geçici olarak durduran bir acil durum önlemini ifade eder. Bu önlem panik alış ve satışlarını engellemek için alınır. Borsa İstanbul’daki en büyük 100 şirketin yer aldığı BIST100 endeksinin ilk eşik olarak belirlenen 5% ve daha fazla düşmesi halinde devre kesici uygulanır. İkinci eşikte ise 7% veya daha fazla düşmesi halinde uygulanır.

Açığa Satış Yasağı

Açığa satış, satıcının elinde olmayan hisse senetlerini satıp, vade sonunda satışını gerçekleştirdikleri hisseleri satın alan kişiye teslim etmeleri işlemidir. Hisselerin düşüşe geçeceğine inanan yatırımcıların kullandığı bir yöntemdir. Açığa satış yasağı bulunan hisselerde doğal olarak açığa satış yapılamaz ve daha az baskı görülür.

Kredili İşlem Yasağı

Borsamızda yatırımcılar kredi kullanarak işlem yapabilmektedirler bu kullanılan krediye günlük faiz ödenir. Kredili işlem yasağı olan hisselerde doğal olarak kredi kullanılamaz.Ben yakın zamanda deneme amaçlı bu kredili işlem işine bulaştım ve güzel sonuç almadım, çevremdeki üstadlar da dahil kimse kredili işlemi önermez. Her zaman sizin olan parayla işlem yapmak daha iyi olacaktır.

Tek Fiyat

Borsada SPK tarafından uygulanan bir diğer tedbir olan Tek Fiyat, bir hisse senedinin bir günde sadece üç seansta fiyatının değişmesidir. Yani sürekli işlem yoktur. Verdiğiniz emirler seans zamanı eşleşerek nihai fiyat ortaya çıkar.